مقدمه

جمعیت ایران از دو دیدگاه قابل بررسی است. یكی از نظر ویژگی ها یا خصوصیات جمعیت و دیگری از نظر توزیع یا پراكندگی جمعیت بهتر است بگوئیم كه جغرافیایی جمعیت ایران بر دو محور و یا از و دیدگاه مذكور قابل بررسی است. زیرا بین علم جمعیت شناسی و جغرافیایی جمعیت تفاوت آشكار وجود دارد.
توزیع جغرافیائی جمعیت در واقع دلالت بر توزیع زمانی و مكانی جمعیت در قالب یكی دارد. از مهمترین پارامترهای مؤثر و قابل بررسی در توزیع جغرافیایی جمعیت ، تراكم بینی و تراكم زیستی جمعیت است.
توزیع جغرافیایی جمعیت رابطه مستقیمی با شرایط مطلوب جغرافیایی هر منطقه دارد. یعنی مهمترین امر در بعضی مناطق جغرافیایی در قالب شرائط بهینة استقرار الگوها و مدلها و عناصر اقتصادی هر جامعه قابل بررسی و مطالعه است.
رابطة‌ توزیع و كانون تراكم جمعیت در واقع از كانون جاذبه تیوتوبی تبعیت می كند. یعنی هر چه از كانون تراكم دورتر شویم از میزان تراكم جمعیت كاسته می شود و بر پراكندی جمعیت افزوده می شود. این كانون در واقع نقطه تمركز است كه در جغرافیا می ‌توان منظم یا سطح تماس بهینه در نظر گرفت. این سطح تماس بهینة جغرافیایی متناسب با دو موضوع متفاوت می باشد.
جمعیت در هر قلمرو جغرافیایی تحت تأثیر عوامل جغرافیایی (طبیعی و انسانی) پخش و توزیع می گردد. برای سنجش این توزیع و تعمیرات ناحیه ای و منطقه ای آن از تراكم جمعیت در سطح معین استفاده می كنند. كمیت های مورد بررسی در انضباط با این موضوع به صورت زیر به طور خلاصه ذكر می شود :

 

 

اگر خواننده نیماپدیا هستید، پس مشترک خوراک آن شوید تا مطالب آنرا بصورت رایگان در خوراک خوان تان تحویل بگیرید.

اگر نمیدانید خوراك چیست ، اینجا را مطالعه كنید


از این پس شـمـا می‏توانید نیماپدیا را علاوه بر زبان شیرین فـارسی، با 36 زبان دیگر دنیا مـشاهده کنید !

آلبانی آندورا بلغارستان چین دانمارك استونی فندلاند آلمان یونان
  اسلونی كره جنوبی اسپانیا سوئد تایلند تركیه اوكراین ویتنامانگلیس
هلند فیلیپین لهستان پرتغال رومانی روسیه عربستان صربستان اسلواكی
مجارستان هندوستان اندونزی ایتالیا ژاپن لاتویا جمهوری چك مالت لیتوانی

مقدمه

جمعیت ایران از دو دیدگاه قابل بررسی است. یكی از نظر ویژگی ها یا خصوصیات جمعیت و دیگری از نظر توزیع یا پراكندگی جمعیت بهتر است بگوئیم كه جغرافیایی جمعیت ایران بر دو محور و یا از و دیدگاه مذكور قابل بررسی است. زیرا بین علم جمعیت شناسی و جغرافیایی جمعیت تفاوت آشكار وجود دارد.
توزیع جغرافیائی جمعیت در واقع دلالت بر توزیع زمانی و مكانی جمعیت در قالب یكی دارد. از مهمترین پارامترهای مؤثر و قابل بررسی در توزیع جغرافیایی جمعیت ، تراكم بینی و تراكم زیستی جمعیت است.
توزیع جغرافیایی جمعیت رابطه مستقیمی با شرایط مطلوب جغرافیایی هر منطقه دارد. یعنی مهمترین امر در بعضی مناطق جغرافیایی در قالب شرائط بهینة استقرار الگوها و مدلها و عناصر اقتصادی هر جامعه قابل بررسی و مطالعه است.
رابطة‌ توزیع و كانون تراكم جمعیت در واقع از كانون جاذبه تیوتوبی تبعیت می كند. یعنی هر چه از كانون تراكم دورتر شویم از میزان تراكم جمعیت كاسته می شود و بر پراكندی جمعیت افزوده می شود. این كانون در واقع نقطه تمركز است كه در جغرافیا می ‌توان منظم یا سطح تماس بهینه در نظر گرفت. این سطح تماس بهینة جغرافیایی متناسب با دو موضوع متفاوت می باشد.
جمعیت در هر قلمرو جغرافیایی تحت تأثیر عوامل جغرافیایی (طبیعی و انسانی) پخش و توزیع می گردد. برای سنجش این توزیع و تعمیرات ناحیه ای و منطقه ای آن از تراكم جمعیت در سطح معین استفاده می كنند. كمیت های مورد بررسی در انضباط با این موضوع به صورت زیر به طور خلاصه ذكر می شود :

 

این شاخص نشان می دهد كه هر كیلومتر مربع از مساحت چند نفر زندگی می كنند.  در این رابطه كل مساحت در نظر گرفته است و خود اشكال بزرگی است زیرا در همه مناطق امكان زیست برای انسان وجود ندارند. لذا از متاحض تراكم زیستی استفاده می كنند :

چنانچه تراكم جمعیت در مراكز شهری و روستایی مد نظر باشد از شاخص های زیر استفاده می كنند :

 از طرفی می ‌توان با توجه بر این رابطه میزان شهرنشینی و روستانشینی را هم محاسبه نمود :

از طرفی می ‌توان توزیع جمعیت را از نظر جنسی و سنی حساب كرده كه بهتر از نسبت جنسی و سنی استفاده كرد.

 

بعضی مواقع نسبت پسرزائی و نسبت دخترزائی را در نظر می گیرند. یعنی :

 

 

درصد بر حسب سن هم بر حسب درصد معین می شود مثلاً جعیت زیر 20 سال.

 

برای توجیه بهتر مساحت سنی جمعیت و درصد آن از هر مهار سنی جمعیت استفاده می كنند كه در این هرمها قاعده جمعیت طرف است هرم زنها و طرف چشم هرم مردان نشان داده شده است هر چه قاعده هم وسیعتر باشد جمعیت جوان تر و برعكس پیر است جمعیت بهتر و مطلوب جمعیتی است كه بیشترین جمعیت در طبقه فعال جامعه باشند.

كلیات طرح تحقیق

1-1- طرح مسأله
یكی از معضلاتی كه هم اكنون گریبانگیر شهرهای بزرگ و بالاخص شهرهای ممالك جهان سوم می باشد مسئله ازدیاد جمعیت در آنهاست و پیرو این تراكم جمعیت ، مسائل و مشكلات حادی مانند آلودگی محیط زیست ، تراكم جمعیت ، كمبود امكانات  خدمات شهری و در این شهرها به وجود می‌ آید.
متأسفانه مشكلات فوق در شهرهای بزرگ كشور ما نیز به وجود آمده است ، البته باید گفت وقتی برنامه ریزان كشوری نتوانند برای آینده كشور خود برنامة جامع و صحیحی را طراحی نمایند خود به خود این مشكلات به وجود می‌ آید.
وقتی خدمات و امكانات در شهرهای بزرگ تراكم گردد ، طبیعی است كه جمعیت نیز به این شهرها هجوم می‌ آورد.
به دلیل رشد فزاینده شهرنشینی در سالهای اخیر و لزوم برنامه ریزی جهت پراكش و توزیع منطقی جمعیت و ضرورت تدوین الگوها و راهبردهای خاص برای تأمین خدمات زیربنایی و نیازهای آنی و آتی جمعیت شهرنشینی و ممانعت نسبی از رشد و توسعه فیزیكی هر چه فزونتر و بی رویة شهرهای بزرگ ایجاد ضرورت برنامه ریزی های اجتماعی و اقتصادی متناسب با این رشد و گسترش را می طلبد در این میان اصفهان از جمله چند شهر بزرگ كشور است كه با محدودیت پیوسته توسعه شهر و با مشكل اضافی جمعیت هم در شهر و منطقه اصفهان و حوضه آبگیر زاینده رود و هم در پیرامون شهر مواجه است.

2-1- اهداف تحقیق
هدف هر تحقیق علمی اصولا شناخت واقعیتهاست ، اما این واقعیت بر حسب مختضیات زمان و مكان هر محل و همچنین ویژگی های هر جامعه متفاوت می نماید توسعه و گسترش شهر گرایی و شهرنشینی در سالهای اخیر موجب پیدایش و رشد و نمو شهرهای جدید و در نتیجه تراکم جمعیتی در آنها شده است لذا پیش بینیهای جمعیتی با توجه به آیتمهای مخصوص جمعیت و ویژگیهای مربوط به آن میباشد این تحقیق مقدمه ای در راستای شناخت این ویژگیها تدوین شده است

 

 

3-1- اهمیت و ضرورت تحقیق

در شرایطی كه توسعة شهری باید به عنوان جزء مهمی از سیاستهای توسعة ملی ، به رشد اقتصادی و عدالت اجتماعی كمك نماید و زمینه ساز جامعه ای كه در آن الگوی استقرار جمعیت در ارتباط با عملكردهای متوازی در كل نظام اقتصادی اجتماعی كشور باشد رشد شتابان شهرنشینی كشور در چند دهة اخیر به گونه ای صورت پذیرفته كه متناسب با توان و تجهیز قضاهیا شهری و گسترش زیرساختهای اقتصادی نبوده است و باعث بروز معضلات و تنگناهای عمده ای در جامعة شهری كشور گردیده است

4-1- روش تحقیق
در مسائل مختلف تحقیقاتی از جمله مسائل انسانی ، گوناگونی مكتبها و دیدگاه ها ، موجب گردیده است تا دربارة مسائل شهری نیز اشتراك نظر چندانی نباشد و شناخت كامل مسائل جمعیتی و شهری هرگز از سوی یك دیدگاه یا مكتب فكری مشخص حاصل نمی شود.
مهمترین منبع اطلاعاتی منابع اسنادی و كتابخانه ای است كه اطلاعات مورد استفاده آمارهای جاری ثبتی و گزارشی در زمینه های مختلف بوده است همچنین مقالات موجود در كتابخانه های سازمان های مختلف از جمله سازمان مدیریت و برنامه ریزی ـ سازمان مسكن و شهرسازی استان اصفهان ـ مركز تحقیقات معلمان اصفهان و خمینی شهر ، با ذكر مأخذ و منبع بهره گیری شده است.

5-1- موانع و محدودیت های مطالعه
كمبود آمار و اطلاعات در ایران یكی از مشكلات اساسی تحقیقات جغرافیایی است بدین جهت وسعت زیاد منطقه اصفهان و كمی آمار و اطلاعات لازم در این زمینه از موانع و محدودیت های مطالعة‌ تحقیق حاضر بود.

پیشگفتار
رشد جمعیت كه به صورت مثبت و چه به صورت منفی از پدیده های جمعیتی ، رابطه مستقیمی با موالید ، مرگ و میر و مهاجرت دارد. در جغرافیای جمعیت ، رشد مكانی و زمانی جمعیت اهمیت دارد. یعنی هر جغرافیدان باید بداند در چه زمانی و در كجا میزان رشد جمعیت چقدر است و این نرخ رشد چه اثراتی در نظام اجتماعی ـ اقتصادی هر جامعه با كشوری دارد.
همان طوری كه می دانید كتاب جغرافیای ایران بر دو نوع نرخ رشد جمعیت ، تأكید كرده است. این دو نوع نرخ رشد عبارتند از :
رشد طبیعی
رشد مطلق

رشد طبیعی
چنانچه در جمعیت هیچ نوع مهاجرتی (مهاجر پذیری و یا مهاجر فرستی) انجام نگیرد تغییرات تعداد جمعیت فقط تحت تأثیر دو عامل طبیعی موالید و مرگ و میر است ، لذا سؤال این است كه در تغییرات رشد طبیعی چه عواملی مؤثر است ؟
با برآورد پارامترهای موالید و مرگ و میر می ‌توان میزان افزایش (رشد طبیعی) و جمعیت را با این نوع نرخ رشد در آینده پیش بینی نمود.
با در دست داشتن موالید و مرگ و میر و جمعیت یك جامعه علاوه بر اینكه می ‌توان میازن نرخ رشد طبیعی را حساب كرد. میزان یا تعداد جمعیت آینده را هم در دوره های مختلف با آن نرخ رشد می ‌توان پیش بینی كرد.

 

برآورد میزان نرخ رشد طبیعی
پیش بینی جمعیت كشور در دوره های مختلف

معمولا در اكثر قریب به اتفاق كشورها تعداد موالید بیشتر از مرگ و میر (بجز كشورهایی كه رشد منفی دارند) است. لذا هر ساله بر جمعیت افزوده می شود. اگر نسبت تفاوت بین موالید و مرگ و میر یك سال را به كل جمعیت میانه آن سال حساب كنیم میزان افزایش طبیعی یا رشد طبیعی جمعیت را می ‌توان حساب كرد. یعنی :

        یا       

میزان رشد طبیعی = r = rate

مثلا چنانچه جمعیت ایران در سال 1365 برابر با 7/49 میلیون باشد و در سال مزبور اختلاف تعداد موالید و مرگ و میر به ترتیب 5/17 میلیون نفر باشد ،

نرخ رشد مطلق :
چنانچه جامعه ای تحت تأثیر مهاجرت قرار گیرد. لذا ضرورت محاسبه نرخ رشد مطلق رود. میزان افزایش مطلق سالانه را می ‌توان از رابطه زیر به دست آورد :

        یا  

در این رابطه ، رابطة‌ مستقیمی بین موالید و مهاجر پذیری با افزایش رشد مطلق وجود دارد. یعنی هر چه موالید و مهاجر پذیری بیشتر باشد ، میزان افزایش مطلق جمعیت با نرخ رشد بیشتر است و برعكس.

پیش بینی جمعیت :
نكته مهمی كه در برنامه ریزی مشعیتی انجام می گیرد ، پیش بینی جمعیت آینده می باشد. پیش بینی به روش های مختلفی انجام می گیرد ، ساده تری روش به صورت زیر است.

زمان : (نرخ رشد + 1) جمعیت مبناء = جمعیت آینده (مورد پیش بینی)

یا

Pf = Po (1+r)t

نرخ رشد در هزار است = Y

مثلا اگر جمعیت ایران در سال 1365 برابر 9/47 میلیون نفر باشد و میزان رشد برابر با 5/3 درصد باشد جمعیت ایران در سال 1375 چقدر خواهد بود؟
با پیش بینی جمعیت می ‌توان میزان دو برابر شدن جمعیت را در دوره‌ های مختلف برآورد كرد.

مهاجرت :
برای محاسبه مهاجرت روش های مختلفی ارائه می شود. ساده ترین روش به صورت زیر می باشد.

 

1000 *       یا    

رقم به دست آمده در واقع نرخ رشد مهاجرت یك جامعه را تشكیل می دهد. اگر میزان    I   بیشتر از E   باشد مقدار جامعه مثبت و برعكس منفی است.
قابل اشاره است در كتاب جغرافیایی ایران هفت مورد در ارتباط با عوامل مؤثر در رشد طبیعی جمعیت اشاره كرده است كه این هفت مورد قابل بررسی است. پنج مورد در ارتباط اول طور نسبتی با رشد جمعیت رابطه معكوس دارد.
مورد سیاست های دولتها بسته به مختصات زمانی و مكانی به چهار رسیده است زیرا عمان می شود.
سیاست طرفدار افزایش جمعیت
سیاست طرفدار كاهش جمیعت
سیاست طرفدار ثبات جمعیت
سیاست طرفدار حد متناسب جمعیت

 

نتیجه


رابطه بین نرخهای زاد و ولد و مرگ و میر بر اندازه جمعیت و نرخ رشد آن تأثیر می گذارد هرچند عامل دیگری به ننام مهاجرت از یك جامعه به جامعه دیگر نیز وجود دارند ولی برای تشخیص رشد یك جامعه نرخ های زاد و ولد و مرگ و میر تعیین كننده است در بخش اعظم تاریخ بشر نرخ های زاد و ولد و مرگ و میر كودكان بسیار بالا بوده است و نرخ مرگ و میر سنجش خاص نشان می دهد كه بسیاری از مردم در اوایل عمر خود می مرده اند.
اكنون با استفاده از فن آوری می ‌توان مرگ و میر را كاهش داد ، مانند استفاده از داروهایی كه حشرات فاسد كننده محصولات كشاورزی را از بین می برند ، پیشرفت های پزشكی كه معالجه بیماریها و مرگ و میر كودكان را كاهش می دهند و نیز فنون پرورش و برداشت مواد غذایی بیشتر به گونه ای كه جمعیت بیشتری بتوانند تغذیه كنند. بنابراین قحطی و مرض ، به عنوان كنترل كننده مؤثر رشد جمعیت ، كاهش داده شده اند و ما نتیجة ان را در نرخهای انفجاری رشد جمعیت در مناطق متعددی از جهان مشاهده می كنیم :

 

ایده اساسی ای كه در پس گذار جمعیت شناسی نهفته است (دیویس 1945) این است كه به موازات صنعتی شدن و پیشرفته شدن جامعه ، مردم از تعداد فرزندان خود می كاهند و در همان حال فن آوری های جدید نیز نرخ مرگ و می كردند  را كاهش می دهند.
فاصله ای وجود دارد كه غالباً در خلال این فاصله انفجار جمعیتی رخ می دهد مردم هنوز به دلیل باورهای فرهنگی كه مرگ تعداد زیادی از كودكان را مسلم می دانند و شیوه های زندگی شان ، فرزندان زیادی دارند. داشتن خانواده بزرگ را فی حد نفسه ارزشمند می دانند و خانواده بزرگ تر را به عنوان نیروی كار و منبعی برای امنیت دوران پیری مورد نیاز می پندارند ، هنگامی كه مرگ و میر كودكان كاهش می یابد و بزرگسالان عمر بیشتریمیك ، مردم فوراً باروری خود را كاهش نمی‌ دهند و زاد و ولد را بر اساس همان نرخ سابق حفظ می كنند و بدین ترتیب اندازه جمعیت را به نحو شگفت انگیزی افزایش می دهند با وجود این ، حقیقت اگر نرخ زاد و ولد به پایین ترین سطح جایگزین نیز تنزل كند باز جمعیت برای مدتی افزایش می یابد زیرا تعداد زیادی از كودكان خردسالی كه قبل از كاهش نرخ زاد و ولد متولد شده اند باید راه خود را در خلال سالهای باروری كودك دنبال كنند.

اهمیت جمعیت شناسی در برنامه ریزی اجتماعی و اقتصادی
منظور از برنامه ریزی (Plani Fication) چیست ؟
برنامه ریزی عبارت است از سازماندهی و پیشرفتی در زمینه مسایل اجتماعی و اقتصادی با توجه به یك برنامه و روش های معین و مشخص.
كشورهای جهان برای رسیدن به رفاه و توسعه ناگزیر به طرح و اجرای برنامه های اقتصادی و اجتماعی و پیش بینی نیازها و امكانات خود در كوتاه مدت ، میان مدت و دراز مدت می باشند.
شكاف موجود میان كشورهای صنعتی غرب و ممالك جهان سوم به ویژه از فردای جنگ جهانی دوم در زمینه های مختلف ناشی از فقدان برنامه ریزی های لازم و صحیح و عدم شناخت و پیش بینی امكانات و نیازها در كشورهای اخیر می باشد. شناسایی علمی و آماری شرایط و اوضاع اقتصادی و اجتماعی و دورنگری روشن بینانه امكانات و محدودیتهای راه را برای نیل به اهداف تعیین شده هموار می سازد.
سرشماری های عمومی و مسكن در كشور ما مناسب ترین ابزار برنامه ریزی های توسعه اقتصادی ، اجتماعی ـ فرهنگی به حساب آمده كه از این طریق با ارائه اطلاعات درست رهنمودهای لامز برای نیل به اهداف برنامه ریزیها در اختیار مسئولان و سیاستگذاران قرار داده می شود و در این راستا برنامه ریزی های اقتصادی زمانی با موفقیت قرین خواهد گردید كه شناخت صحیحی از وضع و حالت جمعیت و حركات آن در گذشته ، حال و آینده داشته و روابط بین متغیرهای جمعیتی و سایر عوامل اجتماعی و اقتصادی در نظر گرفته شود.
هدف برنامه ریزی در كشورهای در حال رشد ، دستیابی به توسعة‌ اقتصادی است و به همین صورت برنامه ریزی در این گونه ممالك (برنامه ریزی توسعه) نامیده می شود ، در حالی در كشورهای جهان غرب كه به توسعه دست یافته اند هدف از برنامه ریزی تثبیت شرایط اقتصادی و جلوگیری از نوسانات بازار و تضمین اشتغال كامل است.
در كشور ایران افزایش شدید جمعیت و عدم هماهنگی آن با رشد و توسعة اقتصادی ، تأمین نیازهای ضروری و اساسی مردم و وارد كردن برخی از كالاها و مایحتاج اولیه از خارج بخش بسیار بزرگی از درآمدهای ملی را به جای سرمایه گذاری در تجهیزات زیربنایی به خود اختصاص می دهد لذا شناسایی دقیق پدیده ها و واقعیت های جمعیتی ، به برنامه ریزان و آگاهان اقتصادی و اجتماعی كشور این امكان را می دهد تا سیاستهای جمعیتی را در كل سیاست های توسعه دخالت دهند.
هرگونه برنامه ریزی در راه نیل به توسعه یافتگی و انجام اصلاحات اجتماعی ـ اقتصادی بدون توجه به عوامل جمعیتی و دگرگونی های آن در دوران های مختلف چه گذشته و چه در آینده و روابط متقابل موجود بین پدیده های جمعیتی و پدیده های اجتماعی و اقتصادی با موفقیت مورد انتظار قرین نخواهد بود.

منابع

هنرفر ، لطف الله ، اصفهان ، شركت سهامی كتاب های جیبی ، تهران ، چاپ دوم ، 1356.
اطلس شهر اصفهان ، 1380.
شفقی ، سیروس ، جغرافیایی اصفهان ، انتشارات دانشگاه اصفهان ، 1353.
عطایی ، هوشمند ، كویرزایی و زدایی در استان یزد و اصفهان ، پایان نامه دورة لیسانس ، شهریور 1367.
كاویانی ، محمدرضا ، مجموعه مقالات سمینار جغرافی ، نشریه شماره 2.
مركز آمار ایران ، نتایج مقدماتی سرشماری نفوس و مسكن ، 1365.
زنجانی ، حبیب الله ، رحمانی ، فریدون ، راهنمای شهرهای ایران ، مركز تحقیقات و معماری وزارت مسكن و شهرسازی ، 1368.
ربانی ، مینا ، بررسی وضعیت جغرافیای منطقه مركزی شهر اصفهان ، پایان نامه كارشناسی ارشد دانشگاه اصفهان ، 1370.
فاریابی ، صغری ، جزوه مسكن در اصفهان ، سازمان مسكن و شهرسازی ، 1368.
تحلیل اقتصادی ـ اجتماعی اصفهان ، سازمان برنامه و بودجه ، 1380.
باصری ، بیژن ، بررسی نظام صنعتی ایران با تأكید بر كاهش وابستگی به نفت ، مجله اقتصادی شماره 6 ، دیماه 1375.
سالنامه آماری استان اصفهان ، سازمان برنامه و بودجه ، 1370.
خلاصه گزارش طرح جامع منطقه ای اصفهان ، اداره كل مسكن و شهرسازی استان اصفهان ، 1364.
شریفی ، محمود ، نگاهی به پارك های صنعتی استان اصفهان ، برنامه و بودجه استان اصفهان ، 1364.
اصول ، اهداف و سیاستها و اصفهان ، سازمان مدیریت و برنامه ریزی ، 1381.
خراط زیر دست ، اسفندیار ، بینش توسعه صنعتی مناطق كشوری ، وزارت مسكن و شهرسازی ، 1370.
استان اصفهان سال 1400 ، گزارش 20 ، جامعه شهری و عمران شهری  ، سازمان مدیریت و برنامه ریزی مهرماه 1376.
بیك محمدی ، حسین ، استادیار دانشگاه اصفهان ، مقاله ازدیاد جمعیت و نظام شهری در استان اصفهان ، 1382.
نظریان ، اصغر ، سلسله مراتب شهرهای ایران ، فصلنامة تحقیقات جغرافیایی ، شماره 1 ، تابستان 1373.
فرید ، یدالله ، جغرافیا و شهرشناسی ، دانشگاه تبریز ، چاپ دوم ، 1371.
بهفروز ، فاطمه ، تحلیل نظری ـ تجربی برای متعادل سازی توزیع فضایی جمعیت ، مجله پژوهش های جغرافیایی سال 1371.
جوان ، جعفر ، جمعیت ایران و بستر جغرافیایی آن ، دانشگاه فردوسی ، مشهد ، 1367.
خاماچی ، بهروز ، فرهنگ جغرافیایی آذربایجان شرقی ، مجله رشد آموزش جغرافیا ، شماره 67 ، 1383.
ارشدی ، محمود ، تحلیلی بر پولادشهر ، پایان نامه كارشناسی ارشد ، دانشگاه اصفهان ، 1376.
رستگاری ، مصطفی ، برآورد تراكم جمعیت در استان اصفهان ، اندیشه آماری ، گروه آمار دانشگاه اصفهان.
احمدی ، سیروس ، بررسی مهاجرت های بین استانی در استان اصفهان ، مجله فرهنگ اصفهان.
حقیقی ، زهرا ، چرا طرح های جامع با شكست روبرو می شود ، دانشكده هنرهای زیبای دانشگاه تهران ، 1355.
هدایت محمود ، گسترش شهر اصفهان ، آستان قدس رضوی ، 1375.
مشهدیزاده ، ناصر ، تحلیلی از ویژگی های برنامه ریزی شهری در ایران ، دانشگاه علم و صنعت ایران ، 1373.
رضوانی ، علی اصغر ، روابط متقابل شهر و روستا با تأكید بر ایران ، انتشارات پیام نور ، 1374.
سازمان مسكن و شهرسازی استان اصفهان ، تجدید نظر در طرح جامع منطقة اصفهان
هدایت ، محمود ، روند توسعه شهر اصفهان و شناخت عوامل آشفتگی آن ، فصلنامه تحقیقات جغرافیایی ، تابستان 1373.

 

 

 

اگر خواننده نیماپدیا هستید، پس مشترک خوراک آن شوید تا مطالب آنرا بصورت رایگان در خوراک خوان تان تحویل بگیرید.

اگر نمیدانید خوراك چیست ، اینجا را مطالعه كنید


از این پس شـمـا می‏توانید نیماپدیا را علاوه بر زبان شیرین فـارسی، با 36 زبان دیگر دنیا مـشاهده کنید !

آلبانی آندورا بلغارستان چین دانمارك استونی فندلاند آلمان یونان
  اسلونی كره جنوبی اسپانیا سوئد تایلند تركیه اوكراین ویتنامانگلیس
هلند فیلیپین لهستان پرتغال رومانی روسیه عربستان صربستان اسلواكی
مجارستان هندوستان اندونزی ایتالیا ژاپن لاتویا جمهوری چك مالت لیتوانی